Spór o kierowanie Trybunałem Konstytucyjnym. Prawnicy kwestionują podstawę prawną odsunięcia prezesa i wiceprezesa

• Anna Korwin-Piotrowska zarządziła miesięczną przerwę w czynnościach prezesa i wiceprezesa TK
• Jako podstawę decyzji wskazano art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych
• Część prawników podważa możliwość stosowania tego przepisu wobec sędziów Trybunału Konstytucyjnego
• Zgromadzenie Ogólne TK ma zająć się sprawami organizacyjnymi i budżetowymi Trybunału

Prezes i wiceprezes TK odsunięci od czynności na miesiąc

Sprawa dotyczy zarządzenia wydanego pod koniec października 2026 r. przez Annę Korwin-Piotrowską. Sędzia zarządziła miesięczną przerwę w czynnościach służbowych Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego. Jako sędzia z najdłuższym stażem przejęła też kierowanie Trybunałem Konstytucyjnym i zwołała Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK.

W rozmowie w „Expressie Biedrzyckiej” Michał Wawrykiewicz przekonywał, że nie doszło do zamachu stanu, lecz trwa proces przywracania praworządności w Trybunale. Wśród zarzutów wymieniał niedopuszczanie niektórych sędziów do orzekania, manipulowanie składami orzekającymi oraz niezwoływanie Zgromadzenia Ogólnego, koniecznego do uchwalenia budżetu.

Czy można zastosować przepisy o sądach powszechnych?

W zarządzeniu jako podstawę prawną wskazano art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Przepis pozwala na natychmiastowe zarządzenie przerwy w czynnościach sędziego w określonych sytuacjach. Zdaniem zwolenników tej interpretacji można go zastosować wobec prezesa i wiceprezesa TK dzięki odesłaniom zawartym w ustawie o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz ustawie o Sądzie Najwyższym.

Taką interpretację kwestionują jednak między innymi Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i część ekspertów. Wawrykiewicz argumentował z kolei, że przepisy tworzą łańcuch odesłań, który pozwala sięgnąć po regulację z Prawa o ustroju sądów powszechnych. Dodał, że ustawa o TK odwołuje się do tych przepisów również w sprawach dyscyplinarnych.

Zdaniem europosła Święczkowski i Sochański nie mogli decydować o własnej przerwie w czynnościach, ponieważ sprawa bezpośrednio ich dotyczyła. W jego ocenie po powstaniu wakatu obowiązki prezesa mogła przejąć Korwin-Piotrowska. Legalność przyjętego trybu pozostaje jednak przedmiotem sporu prawnego.

O przyszłości Trybunału zdecyduje Zgromadzenie Ogólne?

W dalszym biegu sprawy ważną rolę ma odegrać Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK. Zajmie się ono sprawami organizacyjnymi i budżetowymi Trybunału, w tym kwestią jego autonomii. Wawrykiewicz podkreślał, że o przyszłości tej instytucji nie powinny decydować prezydent, rząd ani parlament.

Sporna pozostaje także kwestia kworum. Wawrykiewicz wskazywał, że wynosi ono dwie trzecie składu, ale zastrzegł, że nie wiadomo jeszcze, ilu sędziów weźmie udział w zgromadzeniu i jakie stanowisko ono zajmie. Korwin-Piotrowska stoi na stanowisku, że konstytucyjny skład Trybunału liczy 15 sędziów, a wpływ przerwy w czynnościach trzech osób na kworum powinno ocenić samo Zgromadzenie Ogólne.

Prokuratura ma wnioskować o uchylenie immunitetów

Media informowały również o wnioskach prokuratury o uchylenie immunitetów Święczkowskiego i Sochańskiego. Według tych doniesień sprawa może dotyczyć systemów Pegasus i Hermes, przenoszenia prokuratorów oraz dodatków mieszkaniowych z okresu, gdy Święczkowski był prokuratorem krajowym.

Wawrykiewicz zaznaczył, że nie zna szczegółów tych wniosków. Ewentualne zawieszenie nie następuje automatycznie na podstawie medialnych doniesień, ponieważ o sprawie rozstrzyga Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK. Niezależnie od tego trwa spór o sposób działania i kierowanie Trybunałem.

Pełna wymiana składu TK wymagałaby zmiany konstytucji

Wawrykiewicz odniósł się także do postulatów całkowitej wymiany składu Trybunału, czyli odwołania obecnych sędziów i wyboru nowej piętnastki. Jego zdaniem taki wariant wymagałby zmiany konstytucji oraz szerokiego porozumienia politycznego w sprawie kandydatów.

Przypomniał, że większość rządząca uchwaliła w 2024 r. nową ustawę o TK, która przewidywała wybór sędziów większością trzech piątych głosów. Przepisy nie weszły jednak w życie. W ocenie europosła całkowita wymiana składu nie może zastępować rozstrzygnięcia sporów dotyczących wcześniejszego funkcjonowania Trybunału.

O tym, i nie tylko, możesz posłuchać poniżej: