- Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego rozpoczął się w 2015 roku od sporu o wybór sędziów między koalicją PO-PSL a Prawem i Sprawiedliwością, co doprowadziło do powołania tzw. sędziów-dublerów, odmowy publikacji wyroków i zarzutów o upolitycznienie instytucji.
- Po zmianie władzy w 2023 roku nowa większość parlamentarna podjęła próby odwrócenia tych zmian, jednak reformy i kolejne nominacje sędziowskie zablokował prezydent Karol Nawrocki.
- W rezultacie jesienią 2026 roku konflikt osiągnął apogeum, paraliżując pracę Trybunału i wywołując ostry kryzys instytucjonalny z udziałem policji oraz najwyższych władz państwowych.
Początek wojny o TK - rok 2015
Trybunał Konstytucyjny powstał w 1982 roku jako organ mający badać zgodność prawa z Konstytucją, ale pełnię ustrojowej niezależności zyskał dopiero po uchwaleniu Konstytucji z 1997 r. Przez lata TK wydawał różne wyroki – niektóre były kontrowersyjne, ale przeważnie nie zarzucano sędziom stronniczości, ani politycy nie próbowali wpływać na ich decyzje. Piętnastu sędziów wybierał Sejm bezwzględną większością głosów na dziewięcioletnie kadencje. Walka o przejęcie instytucji wybuchła w 2015 roku i zapoczątkowała trwający do dziś kryzys.
Pierwszy ruch wykonała tracąca władzę większość parlamentarna Platformy Obywatelskiej i PSL, uchwalając w czerwcu 2015 r. nową ustawę o TK. Pozwoliła ona Sejmowi wybrać na zapas pięciu sędziów – w tym dwóch na miejsca, które zwalniały się dopiero po wyborach parlamentarnych. Jeszcze w maju prezydent elekt Andrzej Duda (54 l.) apelował do rządu Ewy Kopacz (70 l.) o niewydawanie kluczowych decyzji ustrojowych. Sejm VII kadencji wybrał jednak całą piątkę. Gdy władzę przejęło Prawo i Sprawiedliwość, unieważniło ten wybór, wyznaczyło własnych kandydatów, a prezydent Andrzej Duda odebrał od nich ślubowanie.
Koalicja chce zmian
Sam Trybunał wyrokiem z 3 grudnia 2015 r. orzekł, że trzech sędziów wybrano wcześniej prawidłowo, a tylko dwóch – niezgodnie z prawem. Mimo to rządzący nie dopuścili legalnie wybranej trójki do orzekania, a w ich miejsce wprowadzili tzw. sędziów-dublerów: Henryka Ciocha, Lecha Morawskiego i Mariusza Muszyńskiego. W 2016 roku rząd Beaty Szydło (63 l.) doprowadził do częściowego paraliżu TK, odmawiając publikacji jego wyroków. W grudniu 2016 r. prezesem TK została Julia Przyłębska (67 l.), a skład zasilili m.in. byli posłowie PiS Stanisław Piotrowicz (74 l.) i Krystyna Pawłowicz (74 l.). W kolejnych latach TK orzekał w sposób zgodny z reformami sądownictwa PiS, wydając m.in. w 2020 r. wyrok zaostrzający prawo aborcyjne. W 2021 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że udział sędziego-dublera w składzie narusza prawo obywateli do bezstronnego sądu.
Nocny rajd na Trybunał. Żurek wskazuje ludzi prezydenta! Padły konkretne nazwiska
Po wyborach w 2023 r. koalicja PO-PSL-Polska 2050-Nowa Lewica dążyła do odwrócenia zmian. W marcu 2024 r. Sejm uchwałą stwierdził nielegalność wyboru dublerów i wezwał ich do ustąpienia, co TK uznał za niekonstytucyjne, a rząd wstrzymał publikację kolejnych wyroków. Uchwalona jesienią 2024 r. reforma TK (zakładająca wybór sędziów większością 3/5) została odrzucona przez TK w kontroli prewencyjnej, a nowo wybrany w 2025 r. prezydent Karol Nawrocki (43 l.) odmówił podpisania kolejnych ustaw.
Nocna awantura od sąd konstytucyjny
W odpowiedzi na wygasające kadencje Sejm wybrał 13 marca 2026 r. sześciu nowych sędziów. Prezydent Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od dwóch z nich, a 9 kwietnia pozostałych czterech złożyło rotę ślubowania w Sejmie bez jego obecności. Prezydent skierował sprawę do TK, który orzekł, że głowa państwa nie ma obowiązku odebrania ślubowania w określonym terminie. Spór narastał przy kolejnych nominacjach (prof. Patyry oraz Macieja Berka). Mimo opinii Komisji Weneckiej z 13 października, krytycznej wobec blokowania woli parlamentu przez prezydenta, konflikt uległ zaognieniu.
Do przesilenia doszło 30 października 2026 r., gdy sędzia Anna Korwin-Piotrowska zarządziła przerwę w czynnościach prezesa Bogdana Święczkowskiego (56 l.) i sędziego Bartłomieja Sochańskiego (71 l.). Gmach TK otoczyła policja, a minister sprawiedliwości Waldemar Żurek (56 l.) wystąpił o uchylenie ich immunitetów. W nocy do budynku wkroczył prezydent Nawrocki. 3 listopada Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK przyjęło uchwałę budżetową i wylosowało skład do postępowań dyscyplinarnych wobec obu sędziów. Przyszłość Trybunału i jego normalne funkcjonowanie pozostają niepewne, a zapowiadane jest spotkanie prezydenta Nawrockiego z premierem Donaldem Tuskiem (69 l.). ABR, KS
Kalendarium kryzysu Trybunału Konstytucyjnego
- Czerwiec 2015 Sejm PO–PSL uchwala nową ustawę o TK, pozwalającą wybrać pięciu sędziów, w tym dwóch na miejsca, które miały się zwolnić dopiero po wyborach.
- Październik 2015 Sejm VII kadencji wybiera pięciu sędziów TK, choć faktycznie wolne są tylko trzy miejsca.
- Listopad 2015 PiS przejmuje władzę i unieważnia wybór pięciu sędziów dokonany przez poprzedni Sejm. W grudniu 2 grudnia 2015 większość sejmowa wybiera własnych pięciu sędziów TK.
- Grudzień 2016 Kończy się kadencja prezesa TK Andrzeja Rzeplińskiego. Sejm wybiera Julię Przyłębską na prezesa Trybunału. Do TK trafiają byli posłowie PiS: Stanisław Piotrowicz i Krystyna Pawłowicz.
- 9 grudnia 2024 Prezesem TK zostaje Bogdan Święczkowski
- 27 kwietnia 2026 Prezydent Nawrocki kieruje do TK wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w sprawie odbierania ślubowania od sędziów.
- 13 marca 2026 Sejm wybiera sześciu nowych sędziów TK ale prezydent Nawrocki odbiera ślubowanie tylko od dwóch.
- 9 kwietnia 2026 Czworo niedopuszczonych sędziów składa rotę ślubowania w Sejmie wobec prezydenta, lecz bez jego obecności. W czerwcu Sejm wybiera kolejnego sędziego TK, prof. Patyrę.
- 30 października 2026 Anna Korwin-Piotrowska zawiesza prezesa Bogdana Święczkowskiego i sędziego Bartłomieja Sochańskiego. Do TK wkracza policja.
31
Podcasty
Playlisty tematyczne
