Polska wygrywa sądową batalię z Pfizerem o zablokowane przez Pfizera wierzytelności należne PAŻP. W tle zagrożenie dla bezpieczeństwa lotniczego i konsekwencje nie tylko dla Polski, ale i dla Europy

Francuskojęzyczny Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli wydał w dniu 12 listopada 2026 r. korzystny dla Polski wyrok, uchylając postanowienie z dnia 25 czerwca 2026 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu opłat trasowych należnych Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej a pobieranych przez EUROCONTROL. Co więcej, Sąd nakazał spółce PFIZER EXPORT B.V. zniesienie zajęcia egzekucyjnego dokonanego w dniu 30 czerwca 2026 r. i to w terminie 24 godzin od doręczenia tego wyroku. Należy zatem spodziewać się odblokowania środków w najbliższym czasie.

Biało-czerwona flaga Polski powiewa na wietrze na tle błękitnego nieba. O wygranej Polski z Pfizerem czytaj na SE Polityka.
Autor: Pixabay.com

Spór Pfizer–Polska przestał być wyłącznie sprawą o wykonanie umowy zawartej podczas pandemii. Działania egzekucyjne skierowane wobec należności PAŻP nadały mu wymiar europejskiego bezpieczeństwa i ochrony infrastruktury krytycznej.

Blokada środków finansujących służby żeglugi powietrznej na podstawie nieprawomocnego wyroku wydanego przeciwko innemu podmiotowi może mieć konsekwencje nie tylko dla Polski. Problem ten dotyczy bowiem odporności całego europejskiego systemu zarządzania ruchem lotniczym oraz granic dopuszczalnej ingerencji prywatnego wierzyciela w wykonywanie podstawowych funkcji publicznych.

Europejski porządek prawny opiera się nie tylko na zasadzie wykonywania umów i orzeczeń. Chroni również o proporcjonalność, dobrą wiarę, immunitet państwa, odrębność prawną podmiotów oraz ciągłość wykonywania zadań publicznych. W takim duchu bowiem powinien być odczytywany wyrok belgijskiego sądu z 12 listopada 2026 r., uchylający zajęcie wierzytelności PAŻP. Czy Pfizer zastosuje się do tego wyroku? Odpowiedź na to pytanie nie jest na tę chwilę znana, lecz z pewnością PAŻP nie powinna być zakładnikiem sporu o szczepionki.

Miliony niepotrzebnych dawek a egzekucja wierzytelności należnych PAŻP

Przedmiotem sporu pomiędzy Polską a Pfizerem jest konflikt o wykładnię umowy, zawartej przez Komisję Europejską w maju 2021 r., sprowadzający się do odmowy przez Pfizera partycypacji w ponoszeniu konsekwencji ryzyka pandemicznego i żądania przez tę spółkę od Polski zapłaty za ponad 64 mln dawek szczepionki, które nie zostałaby wykorzystane. Stawka jest bardzo wysoka, bowiem wyrok sądu pierwszej instancji zobowiązał Polskę do zapłaty ponad 5,64 mld zł wraz z odsetkami oraz do odebrania ponad 64 mln dawek szczepionki w ciągu trzech lat.

Tymczasem szczepienia przeciw COVID-19 nie mają już charakteru masowej kampanii populacyjnej; są prowadzone sezonowo i kierowane przede wszystkim do grup podwyższonego ryzyka. W Polsce liczba podawanych dawek jest obecnie liczona w setkach tysięcy rocznie, a nie w dziesiątkach milionów.

Obowiązek odbioru ponad 64 mln dawek pozostaje więc w oczywistej dysproporcji do aktualnego zapotrzebowania. Realnym skutkiem wykonania wyroku mogłoby być przeznaczenie miliardów złotych na szczepionki, które prawie w całości nie zostałyby wykorzystane i musiałyby zostać zutylizowane.

Pomimo zapowiedzi wniesienia przez Polskę apelacji i wniosku o wstrzymanie tymczasowej wykonalności wyroku sądu pierwszej instancji Pfizer skierował egzekucję do wierzytelności należnych PAŻP — instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo ruchu lotniczego, która w warunkach nasilających się działań wojennych przy granicy z Ukrainą i powtarzających się incydentów naruszania polskiej przestrzeni powietrznej, musi zapewniać ciągłość i bezpieczeństwo ruchu cywilnego i wojskowego.

A zatem spór handlowy dotyczący umowy na dostawy szczepionek był przez Pfizera egzekwowany w sposób wywierający presję na instytucję odpowiedzialną za bezpieczne zarządzanie przestrzenią powietrzną kraju bezpośrednio dotkniętego konsekwencjami wojny w Ukrainie.

Egzekucja w cieniu wojny

Polska pozostaje państwem frontowym Unii Europejskiej i NATO. Jej przestrzeń powietrzna jest wykorzystywana przez ruch cywilny, wojskowy, transportowy, ratowniczy i państwowy, a także przez operacje związane ze wsparciem sojuszniczym oraz pomocą kierowaną do Ukrainy.

PAŻP musi jednocześnie reagować na incydenty związane z rosyjskimi atakami, ryzyko naruszeń polskiej przestrzeni powietrznej, operacje bezzałogowych statków powietrznych, zakłócenia systemów nawigacji satelitarnej oraz konieczność czasowego ograniczania i reorganizowania ruchu.

Wzdłuż granicy z Ukrainą i Białorusią Agencja, działając w koordynacji z wojskowymi organami dowodzenia, ustanawia ograniczenia i aktualizuje plany wykorzystania przestrzeni powietrznej. Musi zapewnić swobodę działania systemom obrony powietrznej, jednocześnie utrzymując bezpieczeństwo lotnictwa cywilnego i ograniczając zakłócenia w europejskiej sieci transportowej.

W tych okolicznościach zablokowanie przychodów z opłat nawigacyjnych nie jest neutralnym środkiem procesowym, bo może prowadzić do ograniczenia odporności infrastruktury krytycznej i zdolność bezpiecznego zarządzania ruchem cywilno-wojskowym.

PAŻP nie jest dłużnikiem Polski

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej: agencja jest państwową osobą prawną. Konsekwencje tego statusu określa art. 40 § 1 Kodeksu cywilnego, stanowiąc, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, a państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. PAŻP nie jest zatem statio fisci Skarbu Państwa, lecz odrębną osobą prawną, posiadającą własny majątek i prowadzącą samodzielną gospodarkę finansową; nie odpowiada za zobowiązania Skarbu Państwa, a Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania PAŻP. Przychody z opłat nawigacyjnych nie służą finansowaniu zobowiązań Skarbu Państwa. Są przeznaczone na wykonywanie konkretnych zadań publicznych: zapewnianie bezpiecznej, ciągłej i efektywnej żeglugi powietrznej.

Skierowanie egzekucji do tych wierzytelności było więc próbą wykonania wyroku sądu belgijskiego przeciwko państwu polskiemu z majątku podmiotu trzeciego, który nie był dłużnikiem wskazanym w tytule wykonawczym.

Andrzej Duda ostro o zaproszeniu Nawrockiego do domu Tuska. „Do uczciwego człowieka można iść, do nieuczciwego nie”

Ponadto sąd belgijski w wyroku z 12 listopada 2026 r. potwierdził tę argumentację, uznając PAŻP za osobą prawną odrębną od Polski, zaś majątek Agencji nie jest tożsamy z majątkiem Skarbu Państwa.

Zmiana prawa w Belgii

Jednym z wątków egzekucji, po którą sięgnął Pfizer, jest zmiana prawa belgijskiego związana z Protokołem dodatkowym do porozumienia między Belgią a EUROCONTROL w sprawie przywilejów i immunitetów tej organizacji.

Protokół został podpisany 23 lipca 2025 r., a belgijska ustawa zatwierdzająca została przyjęta 9 lipca 2026 r. Nowe rozwiązania weszły w życie 9 sierpnia 2026 r. Przyznają one ochronę przed egzekucją aktywom, mieniu, rachunkom bankowym oraz długom EUROCONTROL wobec państw członkowskich, w szczególności związanym z opłatami trasowymi i innymi opłatami nawigacyjnymi pobieranymi przez EUROCONTROL na rachunek państw członkowskich.

Regulacja zakazuje także dokonywania zajęć u osoby trzeciej na tych aktywach, dobrach i wierzytelnościach. Jej cel jest oczywisty: środki służące finansowaniu europejskiego systemu bezpieczeństwa żeglugi powietrznej nie powinny być destabilizowane przez egzekucję prywatnych wierzycieli.

Pfizer przeprowadził zajęcie tuż przed wejściem nowych przepisów w życie, chociaż prace nad ich przyjęciem były publicznie znane.

Nadzwyczajne przychody z Comirnaty

Ocena proporcjonalności działań egzekucyjnych powinna uwzględniać również ekonomiczny kontekst sporu. Szczepionka Comirnaty stała się jednym z najbardziej dochodowych produktów farmaceutycznych w historii. Tylko w 2021 r. szczepionka wygenerowała dziesiątki miliardów dolarów przychodów.

Rozwój i komercjalizacja szczepionek były możliwe nie tylko dzięki innowacyjności przedsiębiorstw farmaceutycznych, lecz również dzięki zaangażowaniu środków publicznych, finansowaniu badań i programów rozwojowych, unijnym mechanizmom zakupowym oraz wielomiliardowym zamówieniom rządowym.

Pfizer zapewne nadal będzie dochodzić roszczeń. Jednak skala uzyskanych przychodów powinna mieć znaczenie przy ocenie, czy koncern powinien wykonywać nieprawomocny wyrok z kwietnia 2026 r. w sposób dotykający instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo publiczne. Szczególnie gdy żądanie spółki obejmuje pełną cenę za dawki, odnośnie których Pfizer nie wykazał faktu ich wyprodukowania i które całkowicie nie korespondują z aktualnymi potrzebami zdrowotnymi.

Odpowiedzialna powściągliwość

Polska zaskarżyła wyrok z 1 kwietnia 2026 r. i korzysta z przewidzianych prawem środków obrony. Pfizer może przedstawiać swoje argumenty przed sądami. Ostateczne rozstrzygnięcie powinno zapaść w niezależnym postępowaniu.

Jednak do czasu ostatecznego zakończenia sporu o szczepionki z Pfizerem egzekucja nie powinna prowadzić do skutków trudnych do odwrócenia ani obciążać instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo lotnicze.

W czasie, gdy za wschodnią granicą Unii trwa wojna, środki konieczne do utrzymania bezpiecznej żeglugi powietrznej nie powinny stawać się instrumentem nacisku w sporze handlowym. Dzięki wyrokowi belgijskiego sądu można dzisiaj stwierdzić, że ochrona praw wierzyciela (Pfizera) nie oznacza zgody na egzekucję wymierzoną w podmiot trzeci i w konsekwencji w funkcje publiczne o znaczeniu strategicznym.

Prawo nie powinno być wykorzystywane w sposób, który osłabia instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo europejskiej przestrzeni powietrznej. Zatem teraz wszyscy oczekujemy z niecierpliwością, aby Pfizer wykonał wyrok i w terminie 24 godzin od doręczenia wyroku z dnia 12 listopada 2026 r. odblokował zajęte wierzytelności należne Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej.

Quiz: My podajemy nazwisko, a Ty dopasowujesz partie. Pytania proste jak drut!
Pytanie 1 z 15
Jarosław Kaczyński:
Risercz | 16.11.2026

Player otwiera się w nowej karcie przeglądarki

ROLKI