- Prof. Marcin Napiórkowski wskazał w RMF FM, że historia stała się dziś główną domeną działań propagandowych, w której nie chodzi tylko o fałszowanie faktów, ale o wykorzystywanie emocji do destabilizowania i polaryzowania społeczeństwa.
- Zdaniem dyrektora Muzeum Historii Polski Rosja wykorzystuje swoje wieloletnie doświadczenie do podsycania trudnych wątków historycznych, aby dzielić Polaków i psuć relacje z Ukrainą, a także kreuje na zewnątrz wizerunek Polski jako państwa o imperialnych ambicjach wobec sąsiadów.
- Profesor ostrzegł, że nadmierna pewność Polaków co do własnej znajomości historii paradoksalnie ułatwia dezinformację, i ocenił, że skuteczną obroną nie jest narzucanie jednej oficjalnej wersji dziejów, lecz pokazywanie ich złożoności oraz różnorodności doświadczeń.
Pamięć historyczna ma znaczenie dla bezpieczeństwa Polski. „Kluczowe pole bitwy”
Historia to nie tylko daty, wydarzenia i nazwiska, których uczymy się w szkole. W dzisiejszym świecie pamięć o przeszłości może stać się narzędziem politycznej manipulacji, a nawet zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa. O tym, jak wielką rolę odgrywa w budowaniu odporności społeczeństwa, mówił prof. Marcin Napiórkowski, dyrektor Muzeum Historii Polski, w Porannej rozmowie RMF FM.
Profesor jest jednym z autorów raportu „Infrastruktura odporności. Strategiczne kierunki działania w obszarze pamięci”, dotyczącego znaczenia pamięci historycznej dla współczesnego państwa. Zapytany, czy ktoś prowadzi dziś walkę z naszą pamięcią historyczną, odpowiedział bez wahania.
– Pamięć dzisiaj należy traktować jako kluczowe pole bitwy. Obserwujemy po ogromnej fali dezinformacji w zakresie klimatu, migracji, szczepień. Dzisiaj główną domeną takiej walki staje się coraz bardziej pamięć – powiedział prof. Napiórkowski w RMF FM.
Zdaniem eksperta historia staje się coraz ważniejszym obszarem oddziaływania propagandowego. Nie chodzi wyłącznie o fałszowanie wydarzeń z przeszłości, ale przede wszystkim o wykorzystywanie historycznych emocji do wpływania na współczesne społeczeństwa.
Rosja chce podzielić Polaków i skłócić nas z sojusznikami
Prof. Napiórkowski wskazał wprost państwo, które jego zdaniem szczególnie intensywnie wykorzystuje pamięć historyczną do realizowania swoich celów politycznych.
– Rosja nie ustaje w wysiłkach, żeby nasze społeczeństwo podzielić i żeby wbić klin między nas a kluczowych sojuszników – ostrzegł.
W ocenie dyrektora Muzeum Historii Polski działania rosyjskiej propagandy nie są przypadkowe. Moskwa ma wieloletnie doświadczenie w wykorzystywaniu sporów historycznych do osłabiania innych państw.
Krzysztof Gawkowski wzywa Karola Nawrockiego do podpisu. Ważą się losy ustawy o blokowaniu treści w sieci
– Rosjanie robią to niestety wybitnie, mają w tym doświadczenie aż od XIX wieku – podkreślił profesor.
Jak wyjaśniał, historia jest szczególnie podatnym gruntem dla manipulacji, ponieważ często odwołujemy się do niej, próbując zrozumieć współczesne wydarzenia polityczne. Porównania do okupacji niemieckiej czy reżimu komunistycznego pojawiają się nawet podczas sporów dotyczących dzisiejszych instytucji państwowych i bieżących decyzji politycznych.
– Posługiwanie się umiejętnie pamięcią, żeby destabilizować sytuację, żeby zwiększać polaryzację polityczną, to jest pierwszy cel – tłumaczył Napiórkowski.
Wołyń i Ukraina. Historyczne spory mogą być wykorzystywane przeciwko Polsce
Jednym z najbardziej niebezpiecznych obszarów, na które zwrócił uwagę profesor, są stosunki polsko-ukraińskie. W jego ocenie rosyjska propaganda może wykorzystywać trudne i bolesne wydarzenia historyczne, aby podsycać niechęć pomiędzy Polakami a Ukraińcami.
– Jeżeli chodzi o polaryzację społeczeństwa polskiego, no to dzisiaj centralną kwestią jest na przykład kwestia ukraińska – zaznaczył.
Następnie wskazał na zbrodnię wołyńską jako temat szczególnie podatny na wykorzystywanie w działaniach dezinformacyjnych.
– Podsycanie kwestii wołyńskiej na potrzeby wewnętrzne. To jest pierwsza duża rzecz – mówił profesor.
Napiórkowski zasugerował również, że część działań zaostrzających te konflikty może mieć związek z aktywnością rosyjskich służb.
– Też nie sądzę, że bez wsparcia tutaj ze strony służb rosyjskich się pewne rzeczy dzieją, niestety – stwierdził.
Profesor nie kwestionował potrzeby pamiętania o trudnej historii. Zwracał natomiast uwagę na zagrożenie związane z celowym wykorzystywaniem historycznych krzywd do wzmacniania współczesnych podziałów politycznych.
Rosyjska propaganda przedstawia Polskę jako państwo imperialne
Zdaniem prof. Napiórkowskiego działania dezinformacyjne Rosji mają również wymiar międzynarodowy. Moskwa próbuje wpływać na sposób postrzegania Polski przez jej sąsiadów i sojuszników.
– Rosja opowiada o nas na zewnątrz jako państwie imperialnym – powiedział dyrektor Muzeum Historii Polski.
Jak tłumaczył, rosyjska narracja przedstawia Polskę jako kraj, który miałby dążyć do odzyskiwania dawnych terytoriów i podporządkowywania sobie sąsiadów.
– Opowiada nie tylko Ukraińcom, ale naszym kluczowym sojusznikom z wolnej Białorusi, z Litwy, że Polska jest państwem, które ma bardzo silny nacjonalistyczny jednorodny dyskurs pamięci, który mówi, że Litwa powinna znowu stać się kolonią, który mówi, że Wilno i Lwów to są polskie miasta – wyjaśniał profesor.
Napiórkowski podkreślił, że takie poglądy nie reprezentują głównego nurtu polskiej debaty publicznej. W jego ocenie przedstawianie Polski jako państwa o imperialnych ambicjach ma służyć osłabianiu zaufania pomiędzy naszym krajem a partnerami w regionie.
Polacy są przekonani, że doskonale znają historię. To może być pułapka
Jednym z najbardziej zaskakujących wątków rozmowy była kwestia naszej rzeczywistej wiedzy historycznej. Profesor zwrócił uwagę, że przekonanie Polaków o bardzo dobrej znajomości historii nie zawsze znajduje potwierdzenie w badaniach. Co więcej, nadmierna pewność siebie może zwiększać podatność na manipulację.
– Wbicie nas w przekonanie, że my wiemy wszystko o historii jest jednym z najłatwiejszych sposobów, żebyśmy stali się podatni na dezinformację – ostrzegł Napiórkowski.
Jak bronić Polski przed wojną o historię?
Prof. Napiórkowski przekonywał, że odpowiedzią na rosyjską dezinformację nie powinno być narzucanie obywatelom jednej, oficjalnej interpretacji dziejów Polski. Jego zdaniem znacznie skuteczniejsze jest pokazywanie historycznej złożoności, różnorodności doświadczeń i odmiennych sposobów pamiętania o przeszłości.
– Tym narzędziem, które my proponujemy, żeby ustawić się przeciw tej dezinformacji, nie jest stworzenie właśnie jednej oficjalnej, potężnej wersji takiego nadajnika, który będzie nadawał jedną wersję historii Polski na całą Polskę, ale pokazanie, że ta historia jest popękana, że te pamięci są różnorodne, że sprawy są bardziej skomplikowane, niż nam się wydaje – tłumaczył.
Podcasty
Playlisty tematyczne
