- Naczelny Sąd Administracyjny 20 listopada 2026 r. podtrzymał decyzję o usunięciu Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie, znanego jako "szubienice".
- Ambasada Federacji Rosyjskiej w Warszawie ostro zareagowała na tę decyzję, oskarżając Polskę o "fałszowanie historii" i "dyskredytowanie Armii Czerwonej".
- Monument, odsłonięty w 1954 roku jako Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej, zostanie zdemontowany na mocy ustawy dekomunizacyjnej.
- Po usunięciu pomnika, plac Dunikowskiego w Olsztynie ma zostać poddany kompleksowej rewitalizacji, a sam obiekt może trafić do instytucji muzealnej.
Spór o przyszłość Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, potocznie nazywanego przez mieszkańców „szubienicami”, doczekał się finału na sali sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego ze stycznia 2023 roku. Oznacza to, że władze Olsztyna mają obowiązek usunąć obiekt, który od dekad dzielił opinię publiczną.
Decyzja polskiego sądu wywołała natychmiastową i wyjątkowo ostrą reakcję rosyjskiej dyplomacji. Ambasada Federacji Rosyjskiej w Warszawie opublikowała oświadczenie, w którym nie gryzie się w język.
Rosyjska ambasada oskarża Polskę
W oficjalnym komunikacie dyplomaci Kremla wyrazili „oburzenie” i wystosowali stanowczy protest przeciwko działaniom polskiej administracji. Rosyjska placówka zarzuca Polsce prowadzenie kampanii mającej na celu niszczenie radzieckiego dziedzictwa.
„Próby uzasadniania zburzenia pomnika koniecznością usunięcia z przestrzeni publicznej symboli rzekomej 'propagandy komunistycznej' uważamy za bezzasadne i mające na celu dyskredytowanie pamięci historycznej o decydującym wkładzie Armii Czerwonej w zwycięstwo nad nazizmem” – czytamy w oświadczeniu ambasady, które cytuje PAP. Rosjanie wezwali polskie władze do ochrony monumentu i zaprzestania demontażu podobnych obiektów.
Symbol wdzięczności czy zniewolenia?
Pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego stanął w sercu Olsztyna w 1954 roku. Pierwotnie nosił nazwę Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. Choć po 1989 roku zmieniono jego nazwę, dwa charakterystyczne pylony, przypominające mieszkańcom szubienice, wciąż budziły ogromne emocje.
Dla Instytutu Pamięci Narodowej oraz środowisk patriotycznych obiekt jest symbolem sowieckiej okupacji i brutalnych represji, jakich dopuszczali się krasnoarmiści po wkroczeniu na tereny Prus Wschodnich. Z kolei zwolennicy pozostawienia konstrukcji zwracali uwagę przede wszystkim na jej wartość artystyczną i nazwisko słynnego rzeźbiarza.
Ostateczny demontaż jest możliwy dzięki tzw. ustawie dekomunizacyjnej z 2016 roku. Zakazuje ona obecności w przestrzeni publicznej symboli propagujących komunizm lub inne ustroje totalitarne.
Wielkie zmiany w centrum Olsztyna
Zniknięcie monumentu to dopiero początek rewolucji na placu Dunikowskiego. Władze Olsztyna planują kompleksową rewitalizację tego terenu. Po usunięciu betonowej konstrukcji pod płytą placu ma powstać nowoczesny parking podziemny, a sam teren zyska nowe funkcje społeczne.
Co stanie się z samym pomnikiem? Ze względu na jego wartość rzeźbiarską, obiekt nie musi zostać całkowicie zniszczony. Istnieje plan, aby w całości lub w fragmentach został przekazany do jednej z instytucji muzealnych.
Poniżej galeria zdjęć: Prezydent dokonał zmian w radzie ministrów.