- Poznańska parafia św. Jana Jerozolimskiego za Murami otrzymała od Skarbu Państwa rekordowe 72 mln zł odszkodowania w 2017 roku, choć pierwotnie domagała się niespełna 5 mln zł.
- Ugodę dotyczącą gruntów w Poznaniu podpisał ówczesny wojewoda wielkopolski Zbigniew Hoffmann (obecnie poseł PiS), ignorując poważne zastrzeżenia prawników Skarbu Państwa co do zasadności i wyceny roszczenia.
- Porozumienie zawarto 2 lutego 2017 roku, tuż przed prawomocnym rozstrzygnięciem apelacji, a pieniądze, które miały iść na cele duszpasterskie, ostatecznie trafiły do spółki hotelarskiej archidiecezji.
Parafia otrzymała 72 mln zł. Decyzję podjął polityk PiS
Niespełna 5 mln zł na początku sądowego sporu, a po kilkunastu latach aż 72 mln zł wypłacone z państwowej kasy. „Rzeczpospolita” ujawniła kulisy rekordowego odszkodowania dla poznańskiej parafii św. Jana Jerozolimskiego za Murami. Pieniądze trafiły do niej w 2017 roku na mocy ugody, którą zaakceptował ówczesny wojewoda wielkopolski Zbigniew Hoffmann, obecnie poseł Prawa i Sprawiedliwości.
Czterech pracowników Republiki z zarzutami! W tle Sakiewicz
Dziennikarze przeanalizowali akta sądowe i ustalili, że porozumienie zawarto tuż przed rozstrzygnięciem apelacji. Prawnicy reprezentujący interesy Skarbu Państwa wcześniej kwestionowali nie tylko sposób obliczenia rekompensaty, ale również zasadność samego roszczenia.
Spór dotyczył gruntów w okolicach Jeziora Maltańskiego w Poznaniu, odebranych Kościołowi po II wojnie światowej.
Od niespełna 5 mln do 98 mln zł. Jak rosło odszkodowanie?
Parafia wystąpiła do sądu w październiku 2005 roku. Domagała się odzyskania nieruchomości lub wypłaty 4 mln 866 tys. zł. W pozwie zaproponowano wówczas rekompensatę wynoszącą 100 zł za metr kwadratowy.
Chodziło o tereny przejmowane przez państwo od 1945 roku do lat 60. XX wieku. Były to głównie łąki, pastwiska i grunty o niewielkiej wartości inwestycyjnej.
Przez kolejne dekady okolice Malty zmieniły się nie do poznania. Powstały tam między innymi obiekty sportowe, osiedla mieszkaniowe, kolejka Maltanka oraz infrastruktura turystyczna.
W trakcie procesu pełnomocnicy parafii zwiększyli roszczenie do około 98 mln zł. Kluczowa okazała się wycena blisko 13,8 hektara nieruchomości.
Sąd uwzględnił późniejsze przeznaczenie gruntów i ich wartość na rynku nieruchomości. W styczniu 2015 roku przyznał parafii ponad 77 mln zł odszkodowania.
Wyrok nie był jednak prawomocny.
Prawnicy państwa protestowali. Hoffmann podpisał ugodę
Z rozstrzygnięciem nie zgadzała się Prokuratoria Generalna reprezentująca Skarb Państwa. W obszernej apelacji podważała sposób wyceny nieruchomości, wskazując, że ich wartość wzrosła przede wszystkim dzięki późniejszym inwestycjom.
Prawnicy argumentowali również, że roszczenia parafii powinny być oceniane jako reprywatyzacyjne, a nie jako żądanie pełnego odszkodowania. Według przedstawionej przez nich interpretacji przepisy nie dawały podstaw do wypłaty tak wysokiej kwoty.
Mimo tych zastrzeżeń nie doszło do prawomocnego rozstrzygnięcia. 2 lutego 2017 roku zawarto ugodę, na podstawie której Skarb Państwa zobowiązał się wypłacić parafii 72 mln zł. Decyzja o zawarciu porozumienia należała do wojewody wielkopolskiego Zbigniewa Hoffmanna.
Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, inicjatywa rozmów ugodowych wyszła ze strony parafii, a Prokuratoria Generalna nie uczestniczyła w samych negocjacjach.
Pieniądze wypłacono 28 lutego 2017 roku.
Państwo miało zaoszczędzić 12 mln zł. Pojawiły się wątpliwości
Po podpisaniu ugody Hoffmann przedstawiał ją jako korzystne rozwiązanie dla Skarbu Państwa. Przekonywał, że zakończenie wieloletniego sporu pozwoliło uniknąć wypłaty dodatkowych pieniędzy.
Parafia zrezygnowała bowiem z ponad 12 mln zł odsetek oraz części dochodzonej kwoty głównej.
– W mojej ocenie to rozsądny kompromis – oceniał wówczas wojewoda.
Nowe ustalenia „Rzeczpospolitej” podważają jednak argument dotyczący oszczędności na odsetkach. Według przywołanego przez dziennik późniejszego orzecznictwa nie byłyby one należne za okres poprzedzający prawomocny wyrok.
Pełnomocnik parafii Mikołaj Drozdowicz zwraca uwagę, że w 2017 roku orzecznictwo w tej kwestii nie było jeszcze ugruntowane. Jego zdaniem zawarcie ugody pozwoliło obu stronom uniknąć dalszej niepewności prawnej.
Prawnik podtrzymuje również stanowisko, że zastosowana wycena gruntów była prawidłowa, a parafii należało się odszkodowanie.
Zgoda z Watykanu i 72 mln zł. Ujawniono dokumenty
„Rzeczpospolita” dotarła także do korespondencji kościelnej dotyczącej porozumienia.
Z dokumentów wynika, że warunki ugody były znane archidiecezji poznańskiej już w grudniu 2016 roku. Arcybiskup Stanisław Gądecki wystąpił do Watykanu o zgodę na rezygnację z części roszczeń.
Pozwolenie zostało wydane 3 stycznia 2017 roku przez kardynała Beniamina Stellę.
W korespondencji wskazywano, że uzyskane pieniądze mają umożliwić rozwój działalności duszpasterskiej, charytatywnej oraz ochronę zabytków.
Wśród zapowiadanych przedsięwzięć znalazło się Chrześcijańskie Centrum Edukacji i Rozwoju w Swadzimiu pod Poznaniem.
Ośrodek w zapowiadanej formie jednak nie powstał. Jak opisywała wcześniej „Gazeta Wyborcza”, na miejscu działa hotel z restauracją, prowadzony przez spółkę hotelarską archidiecezji poznańskiej. Nie jest ona prowadzona przez parafię, która otrzymała odszkodowanie.
Hoffmann pytany o 72 mln zł. Ostrzegł dziennikarzy
Reporterzy „Rzeczpospolitej” zwrócili się do Zbigniewa Hoffmanna z pytaniami dotyczącymi powodów podpisania ugody przed prawomocnym zakończeniem procesu.
Obecny poseł PiS nie udzielił odpowiedzi na przesłane pytania. Podczas rozmowy telefonicznej zarzucił redakcji przyjęcie z góry określonej tezy i ostrzegł przed publikowaniem nieprawdziwych informacji.
– Zalecam ostrożność procesową przy pisaniu tego artykułu i podawania nieprawdy – powiedział, cytowany przez dziennik.
Sprawa wraca po blisko dziesięciu latach od wypłaty pieniędzy. Najważniejsze pytanie dotyczy decyzji o zakończeniu postępowania ugodą, mimo że reprezentujący państwo prawnicy podważali wysokość roszczenia.
Dotychczasowe ustalenia nie przesądzają jednak, że przy zawarciu porozumienia doszło do przestępstwa lub że wypłata odszkodowania była bezprawna.